«شهر و دیوارهای بیثباتش» تازهترین رمان هاروکی موراکامی است؛ اثری که پس از سالها انتظار، در سال ۲۰۲۳ در ژاپن منتشر شد و بسیاری از منتقدان آن را یکی از شخصیترین و تأملبرانگیزترین آثار او دانستهاند. این رمان در واقع بازآفرینی و گسترش داستانی است که موراکامی بیش از چهار دهه پیش، در آغاز مسیر نویسندگی خود نوشته بود اما هرگز به شکل کتاب مستقل منتشر نکرد. او سالها بعد به همان ایده بازگشت و با بازنویسی کامل آن، رمانی خلق کرد که هم ریشه در گذشته ادبیاش دارد و هم بازتاب تجربه و پختگی نویسنده در سالهای اخیر است. ترجمه فارسی این اثر با برگردان امیرمهدی حقیقت و انتشار نشر چشمه در اختیار مخاطبان فارسیزبان قرار گرفته است.
داستان با عشق نوجوانی راوی به دختری آغاز میشود؛ دختری که از شهری اسرارآمیز سخن میگوید، شهری که با دیوارهایی بلند احاطه شده و ورود به آن مستلزم از دست دادن «سایه» است. این تصویر خیالانگیز، تنها یک داستان یا رؤیا نیست، بلکه به تدریج به هسته اصلی رمان تبدیل میشود. سالها بعد، راوی که اکنون مردی میانسال است، بار دیگر با آن شهر و خاطره آن دختر روبهرو میشود و سفری را آغاز میکند که مرز میان واقعیت، خواب، خاطره و خیال را از میان برمیدارد. این ساختار، یکی از آشناترین ویژگیهای جهان داستانی موراکامی است؛ جهانی که در آن، جهان بیرونی و جهان ذهنی شخصیتها پیوسته در یکدیگر نفوذ میکنند.
همانند بسیاری از رمانهای موراکامی، «شهر و دیوارهای بیثباتش» بیش از آنکه بر حادثه تکیه داشته باشد، بر تجربه ذهنی شخصیتها استوار است. اتفاقهای بیرونی اهمیت دارند، اما نقش اصلی را گفتوگوهای درونی، خاطرهها، سکوتها و تأملات راوی ایفا میکنند. موراکامی در این رمان نیز خواننده را وارد فضایی میکند که در آن پاسخ قطعی برای همه پرسشها وجود ندارد و بسیاری از مفاهیم، معنایی نمادین پیدا میکنند. شهر، دیوار، سایه، کتابخانه و رؤیا، همگی عناصری هستند که علاوه بر نقش داستانی، بار استعاری نیز دارند و به تفسیرهای گوناگون راه میدهند.
یکی از مهمترین درونمایههای رمان، مسئله هویت است. موراکامی این پرسش را مطرح میکند که انسان تا چه اندازه همان کسی است که دیگران میبینند و چه بخشی از وجود او در جایی پنهان و دستنیافتنی باقی میماند. مفهوم «سایه» که در بخشهای مختلف رمان تکرار میشود، در همین راستا معنا پیدا میکند. سایه میتواند نمادی از گذشته، ناخودآگاه، آرزوهای سرکوبشده یا بخشی از وجود انسان باشد که برای ورود به جهانی دیگر باید از آن چشم پوشید. نویسنده پاسخ مشخصی ارائه نمیدهد و همین ابهام، یکی از جذابترین ویژگیهای رمان است.
حافظه نیز در این اثر نقشی اساسی دارد. شخصیت اصلی بارها درمییابد که گذشته هرگز بهطور کامل از میان نمیرود و خاطرهها، حتی اگر سالها فراموش شده باشند، همچنان در شکل دادن به هویت انسان نقش دارند. موراکامی با نگاهی فلسفی، رابطه میان خاطره و واقعیت را بررسی میکند و نشان میدهد که آنچه انسان از گذشته به یاد میآورد، همیشه با آنچه واقعاً رخ داده یکسان نیست. از این منظر، «شهر و دیوارهای بیثباتش» را میتوان رمانی درباره حافظه، فقدان و تلاش برای بازیابی بخشی از خویشتن دانست.
کتابخانه، که در بسیاری از آثار موراکامی حضوری پررنگ دارد، در این رمان نیز به فضایی نمادین تبدیل میشود. کتابها صرفاً ابزار مطالعه نیستند، بلکه حافظه جهان و محل نگهداری تجربههای انسانیاند. شخصیتهایی که در کتابخانه حضور دارند، هر یک نقشی فراتر از شخصیتهای فرعی پیدا میکنند و به راوی در فهم جهان درونی خود کمک میکنند. این پیوند میان کتاب، حافظه و هویت، یکی از زیباترین لایههای معنایی رمان را شکل میدهد.
از نظر سبک، این اثر کاملاً موراکامیوار است. نثر آرام، ریتم کند اما حسابشده، گفتوگوهای ساده، توصیفهای دقیق و فضایی آمیخته به رئالیسم جادویی، همگی از ویژگیهایی هستند که خوانندگان آثار موراکامی با آنها آشنا هستند. بااینحال، این رمان نسبت به برخی آثار مشهور او، مانند «کافکا در کرانه» یا «۱Q۸۴»، تأملیتر و درونگراتر است و کمتر بر پیچیدگیهای داستانی یا تعلیقهای بیرونی تکیه دارد. در عوض، نویسنده فرصت بیشتری برای پرداختن به پرسشهای فلسفی و روانشناختی پیدا کرده است.
درباره نویسنده و مترجم
هاروکی موراکامی (متولد ۱۹۴۹) از مهمترین نویسندگان معاصر ژاپن و یکی از پرخوانندهترین رماننویسان جهان است. آثار او به بیش از پنجاه زبان ترجمه شدهاند و رمانهایی مانند کافکا در کرانه، جنگل نروژی، وقایعنگاری پرنده کوکی و ۱Q۸۴ جایگاه او را در ادبیات معاصر تثبیت کردهاند. جهان داستانی موراکامی آمیزهای از واقعیت، رؤیا، موسیقی، تنهایی، عشق، فلسفه و عناصر فراواقعی است؛ ویژگیهایی که در «شهر و دیوارهای بیثباتش» نیز به شکلی پخته و منسجم دیده میشوند. ترجمه فارسی این رمان را امیرمهدی حقیقت انجام داده و نشر چشمه آن را منتشر کرده است.
چرا باید این کتاب را خواند؟
«شهر و دیوارهای بیثباتش» اثری مناسب برای خوانندگانی است که به رمانهای فلسفی، نمادین و شخصیتمحور علاقه دارند. این کتاب بیش از آنکه داستانی پرحادثه باشد، سفری درونی به جهان حافظه، هویت، عشق و رؤیا است و از خواننده میخواهد با حوصله در لایههای مختلف روایت پیش برود. اگر از آثار پیشین موراکامی لذت بردهاید، این رمان فرصتی است تا با یکی از شخصیترین و پختهترین نوشتههای او روبهرو شوید؛ و اگر تاکنون تجربهای از خواندن آثار او نداشتهاید، «شهر و دیوارهای بیثباتش» میتواند دریچهای مناسب برای ورود به جهان منحصربهفرد این نویسنده باشد.