کتاب «حصیر» اثر مارکوس مالت با ترجمه مارال دیداری و انتشار نشر چشمه، رمانی کوتاه از ادبیات معاصر فرانسه است که خواننده را به سمت بخشهایی از زندگی میبرد که معمولاً ترجیح میدهیم آنها را نبینیم یا دربارهشان حرف نزنیم. این کتاب در نسخه فارسی ۹۴ صفحه دارد و در دسته رمانهای خارجی قرار گرفته است.
مارکوس مالت نویسندهای است که در آثارش بارها به سراغ آدمهای حاشیهای، تنهایی، خشونت، روابط انسانی و سویههای تاریک زندگی رفته است. فضای آثار او بهراحتی در یک ژانر مشخص محدود نمیشود و میان رمان سیاه، ادبیات اجتماعی، داستان جنایی و روایتهای روانشناختی حرکت میکند. در پروندهای درباره آثار او نیز از ترکیب «خشونت و لطافت» در رمانهای مالت و قدرت کلمات او برای ساختن جهانهایی پرتنش یاد شده است.
«حصیر» کتابی کمحجم است، اما از آن دست آثاری نیست که صرفاً به دلیل کوتاهی بتوان سریع از کنارشان گذشت. انتخاب عنوان «حصیر» نیز معنای قابل توجهی دارد؛ حصیر چیزی است که میتواند سطحی را بپوشاند و چیزی را از دید پنهان کند. همین تصویر میتواند کلید مناسبی برای ورود به فضای اثر باشد؛ جایی که آنچه در ظاهر دیده میشود، الزاماً تمام واقعیت نیست.
مالت در آثار خود علاقه دارد به سراغ زندگی آدمهایی برود که در موقعیتهای عادی و امن قرار ندارند. در جهان داستانی او، پشت اتفاقهای روزمره میتوان ترس، تنهایی، خشونت یا زخمی قدیمی را پیدا کرد. در بررسی آثار مالت نیز بر توجه او به جهان معاصر و استفاده از عناصر رمان پلیسی در کنار مضمونهای اجتماعی تأکید شده است.
آنچه زیر حصیر پنهان میماند
یکی از جذابترین راهها برای خواندن «حصیر»، توجه به مفهوم پنهانکاری است. در زندگی روزمره، خیلی وقتها برای حل یک مسئله، آن را واقعاً حل نمیکنیم؛ فقط از جلوی چشم کنار میزنیم. مسئله باقی میماند، اما دیگر مجبور نیستیم هر لحظه آن را ببینیم.
عنوان کتاب میتواند همین رفتار انسانی را تداعی کند. چیزی را زیر حصیر گذاشتن به معنای از بین بردن آن نیست. واقعیت همچنان وجود دارد و ممکن است در لحظهای نامناسب دوباره خودش را نشان دهد.این ایده با جهان ادبی مالت نیز سازگار است؛ نویسندهای که در آثارش بارها به سراغ زندگیهایی رفته که زیر سطح ظاهراً عادی خود، بحرانهایی جدی پنهان دارند.
تنهایی و آدمهای آسیبپذیر
در ادبیات مارکوس مالت، انسانها معمولاً موجوداتی کاملاً پیروز و مسلط بر زندگی خود نیستند. آنها ممکن است شکستخورده، تنها، خشمگین یا گرفتار گذشته باشند. همین ویژگی باعث میشود شخصیتهای او به جای اینکه صرفاً «قهرمان» یا «ضدقهرمان» باشند، پیچیدگی انسانی بیشتری داشته باشند.
مالت از نویسندگانی است که در کنار خشونت، به لطافت و شکنندگی شخصیتها نیز توجه دارد. به همین دلیل، تاریکی در آثارش صرفاً برای ایجاد هیجان نیست؛ پشت آن معمولاً انسانی قرار دارد که نیاز به فهمیده شدن دارد.این نگاه را میتوان در آثار شناختهشدهتر او نیز دید. رمان «پسر» که برای آن در سال ۲۰۱۶ جایزه فمینا را دریافت کرد، داستان پسری بینام را دنبال میکند که در مسیر ورود به جهان متمدن با جنگ جهانی اول و خشونت انسانها مواجه میشود.
چرا کوتاهی کتاب اهمیت دارد؟
۹۴ صفحه بودن «حصیر» باعث میشود کتاب برای خوانندهای که به داستانهای کوتاه و فشرده علاقه دارد، انتخاب مناسبی باشد. اما کوتاهی این اثر را نباید با سادگی آن یکی دانست.
در داستان کوتاه، نویسنده فرصت کمتری برای توضیح دادن دارد و به همین دلیل، جزئیات، سکوتها و نشانهها اهمیت بیشتری پیدا میکنند. خواننده باید بخشی از معنا را خودش از میان اتفاقها بیرون بکشد.
«حصیر» نیز میتواند از همین جنس تجربه باشد؛ کتابی که حجم زیادی ندارد، اما ایده اصلی آن، یعنی مواجهه با چیزهایی که پنهان کردهایم، امکان تأمل بیشتری از اندازه فیزیکی کتاب ایجاد میکند.
درباره نویسنده، مترجم و ناشر
مارکوس مالت نام ادبی مارک مارتینیانی، نویسنده فرانسوی متولد سال ۱۹۶۷، است. او پس از تحصیل در رشته سینما، مدتی در سینما کار کرد و در موسیقی نیز فعالیت داشت. نخستین رمانش در سال ۱۹۹۶ منتشر شد و پس از آن آثاری در حوزه رمان سیاه، داستان پلیسی و ادبیات کودک و نوجوان نوشت. او برای رمان «پسر» در سال ۲۰۱۶ جایزه معتبر فمینا را دریافت کرد و پیش از آن نیز برای آثاری مانند «Garden of Love» و «Les Harmoniques» جوایز مختلفی به دست آورده بود.
مارال دیداری مترجم فارسی «حصیر» است و ترجمه او امکان آشنایی مخاطب فارسیزبان را با این اثر از ادبیات معاصر فرانسه فراهم کرده است.
نشر چشمه ناشر فارسی «حصیر» است؛ کتابی که در قالبی ۹۴ صفحهای و در دسته رمان خارجی منتشر شده است.
چرا این کتاب را بخوانیم؟
«حصیر» برای کسانی مناسب است که به رمانهای کوتاه، ادبیات فرانسه، داستانهای تیره و روایتهایی درباره سویههای پنهان روابط انسانی علاقه دارند. این کتاب همچنین میتواند برای خوانندگانی جذاب باشد که دوست دارند در مدت زمانی کوتاه، با متنی مواجه شوند که بعد از پایان یافتن، همچنان امکان تفسیر و فکر کردن درباره آن وجود داشته باشد.
اگر از داستانهایی لذت میبرید که به جای ارائه پاسخهای روشن، شما را وادار میکنند به نشانهها، سکوتها و آنچه در پسِ ظاهر اتفاقها قرار دارد توجه کنید، «حصیر» میتواند انتخاب مناسبی باشد.
سخن پایانی
کتاب «حصیر» اثر مارکوس مالت با ترجمه مارال دیداری و انتشار نشر چشمه اثری کوتاه اما قابل تأمل است؛ داستانی که میتوان آن را درباره چیزهایی خواند که انسانها از دیدنشان طفره میروند و ترجیح میدهند آنها را جایی دور از چشم پنهان کنند.
حصیر شاید فقط یک پوشش ساده باشد، اما در معنای نمادین میتواند مرزی میان «آنچه میبینیم» و «آنچه نمیخواهیم ببینیم» ایجاد کند. مالت با تکیه بر همین جهان تاریک و انسانی، خواننده را به جایی میبرد که در آن پنهان کردن یک حقیقت با نابود کردن آن تفاوت دارد.
گاهی چیزی که زیر حصیر گذاشتهایم، فقط منتظر فرصتی است تا دوباره خودش را نشان دهد.